روش نشتی
در این روش در دوسوی ردیف کشت دو شیار به عمق 15-10 سانتیمتر و به عرض 30-25 سانتیمتر ایجاد و آب با فشار کم در آنها به جریان انداخته می شود. مشروب شدن ریشه ها از طریق نشت تدریجی آب به خاک اطراف شیار و خیس ساختن محیط ریشه انجام می گیرد. بازده مصرفی این روش از روش های کرتی بیشتر است و برای بکار بردن آن باید زمین کاملاً صاف بوده و تسطیح شده باشد.
برای به جریان انداختن آب از نهر اصلی به شیارها و تنظیم مقدار آن از سیفون های آلومینیومی و یا پلاستیکی استفاده می کنند. در آبیاری نشتی به تدریج که بر عمر و اندازه درختان افزوده می شود باید تعداد شیارها را در هر طرف درخت افزایش داد بطوری که در حداکثر رشد تمام سطح باغ از شیارهای موازی هم پوشیده و آبیاری شود.
روش بارانی
در این روش درختان توسط فواره های چرخانی که به لوله های آلومینیومی خاص متصلند آبیاری می گردند. بازده مصرفی این روش از روشهای قبل بیشتر و حدود 80 درصد است و از محاسن آن می توان عدم نیاز به تسطیح، امکان کاربرد کودهای شیمیایی و سموم کشاورزی همراه با آبیاری و در موارد خاص مبارزه با سرما را نام برد.
مهمترین عیب این روش بالا بودن قیمت لوله ها و پمپ ها و سایر وسایل مورد لزوم می باشد.
روش قطره ای
در این روش، آب توسط پمپ های ویـژه ای در لوله های پلاستیکی نسبتاً باریک و قابل انعطافی که در طول هر ردیف روی سطح خاک قرار داده می شوند جریان می یابد و از طریق چکاننده های ویژه ای که در طول لوله قرار دارند به صورت قطراتی بیرون آمده خاک اطراف درخت را مرطوب نگاه می دارد. تعداد چکاننده ها برای نهالهای جوان یک عدد است و به تدریج که گیاه بزرگ می شود به 3 تا 4 عدد برای هر درخت افزایش داده می شود. این روش دارای بازده مصرفی حدود 95 درصد بوده و از تسطیح خاک بی نیاز است. ولی ایجاد آن گران تمام می شود.
کاربرد این روش در خاکهای شور یا برای آب های سنگین و شور به سرعت شوری خاک را افزایش می دهد. برای جلوگیری از این امر و نیز جلوگیری از مسدود شدن چکاننده ها در اثر رسوب نمک، باید اندازه چکاننده ها را بزرگتر از حد مورد نیاز گرفت تا آب، مقداری حرکت عمقی پیدا کرده ضمن نفوذ به طبقات زیرین خاک املاح اضافی را شسته همراه خود از طبقات فوقانی خارج سازد.
هرس
بر حسب نیاز به هرس می توان درختان میوه را به سه گروه تقسیم کرد:
گروه اول شامل درختانی مانند مرکبات است که اصولاً در دوران زندگی خود نیاز به هرس ندارند و بدون آن بطور طبیعی شکل ویژه خود را پیدا و میوه کافی تولید می کنند.
گروه دوم شامل درختانی مثل سیب، گلابی، بادام، گیلاس و گردو است که بایستی در چند سال اول به آنها از طریق پیراستن شکل مناسب داد ولی وقتی رشد کردند و به بار نشستند هرس را باید به حداقل رساند.
گروه سوم شامل میوه هایی مانند هلو، انجیر و انگور است که علاوه بر هرس شکل دهی در دوران بلوغ نیز باید مرتباً پیرایش شوند تا با تولید شاخه های جوان میزان محصول آنها افزایش یابد.
گرده افشانی
تمام درختان میوه ایران به غیر از خرمالو و ارقام بدون هسته انجیر و گلابی و مرکبات برای تولید میوه به گرده افشانی نیاز دارد.
تنک کردن
بیشتر درختان میوه بیش از حد توانایی باردهی خود گل تولید می کنند که اگر همگی این گلها تبدیل به میوه شوند، درخت ضعیف و میوه ها ریز و نامرغوب خواهند شد و ممکن است درخت دچار سال آوری شود به همین دلیل باید بیشتر گلها و میوه های جوان را حذف ساخت. به عنوان مثال اگر تنها 5 درصد ازشکوفه های سیب و در آلبالو وگیلاس که دارای میوه های بسیار ریزی هستند هر گاه بین 30-25 درصد از شکوفه ها تبدیل به میوه شوند گیاه محصول بسیار خوبی خواهد داشت. عمل حذف گلها و میوه های اضافی درختان تنک کردن نامیده می شود.
سایر عملیات داشت
علاوه بر آنچه که در بالا ذکر شد نگهداری درختان میوه مستلزم انجام عملیات دیگری از قبیل جلوگیری از ریزش به موقع میوه ها، مبارزه با بیماریها و آفات، علف های هرز، سرمازدگی و ... می باشد
فصل هشتم سبزیکاری
گروه بندی سبزیها
آنچه كه ما بعنوان سبزی می شناسیم در چند دسته قرار می گیرد:
1- سبزیهای میوه ای: گوجه فرنگی، بادنجان، خربزه، هندوانه، خیار، كدو، فلفل دلمه ای، بامیه.
2- سبزیهای دانه ای: نخودفرنگی، لوبیا سبز، باقلا، ذرت شیرین.
3- قارچهای خوراكی: قارچ دكمه ای، قارچ صدفی.
4- سبزیهای ریشه ای و غده ای: سیب زمینی، چغندر، تربچه، هویج.
5- سبزیهای برگی: اسفناج، كاهو، كرفس، جعفری، شاهی، گشنیز.
6- سبزیهای گروه كلم: كلم ، كلم گل، كلم بروكسل، كلم قمری.
7- سبزیهای دائمی: مارچوبه، ترخون، شیكوره، آرتیشو، كنگر فرنگی.
8- سبزیهای پیازی: پیاز خوراكی، سیر.
کاشت سبزیها
الف – گزینش وکاشت بذر
ب- کاشت نشاء ها
نشاء را می توان با دست، ماشین های دستی و یا ماشین های خودکار (اتوماتیک) در محل اصلی در زمین جای داد. نشاء کاری بهتر است در روزهای ابری اواخر عصر و یا پیش از بارندگی انجام شود. نشاء سبزی هایی مانند گوجه فرنگی، بادمجان و فلفل را باید موقعی به زمین اصلی انتقال داد که خاک گرم شده و خطر سرما زدگی موجود نباشد. درحالی که نشاء کردن گیاهانی مانند پیاز و کلم چون تقریبا در برابر سرما مقاوم هستند می تواند زودتر انجام گیرد.
مراقبت های زراعی از سبزیها :
الف- آبیاری
ب- واکاری
ج-سله شکنی وتنک کردن
د- مبارزه با علف های هرز
ذ- آفات وبیماری ها
روش های عمده مبارزه با آفات و بیماری ها عبارتند از:
- کاشت بهترین بذر یعنی بذر گواهی شده و عاری از بیماری.
- کاشت فرآورده ای که با شرایط آب و هوایی منطقه سازگار باشد و در نتیجه گیاه قوی تولید کند.
- مبارزه با علف های هرز در مراحل اولیه رشد.
- استفاده از کودهای مورد نیاز گیاه و مصرف نکردن کود حیوانی تازه.
- کاشت ارقام مقاوم در برابر بیماری با آفت مورد نیاز.
- از بین بردن کلیه شاخساره و ریشه و میوه گیاه بعد از برداشت محصول
- رعایت تناوب زراعی در برنامه کشت.
برداشت سبزیها
برداشت محصول یکی از مهمترین مراحل تولید به شمار می رود به ویژه در مورد برداشت سبزیها باید به نکات زیر توجه شود:
- زمان مصرف و مسافت بین مزرعه و بازار، فرآورده هایی که برای نقاط دور دست فرستاده می شوند کمی نرسیده برداشت می گردند.
- نوع مصرف، کنسرو شدن و یا مصرف تازه برای مصرف کارخانه ها، محصول باید تازه و رسیده باشد و برای صادرات و انبار باید کمی نارس باشد.
- وسیله ترابری، حمل و نقل و نوع جاده.
- 4. در نظر گرفتن امکانات برداشت (کارگر، ماشین آلات مورد نیاز، ترابری و...)
5. نوع سبزی، برگ مورد استفاده است یا میوه، ریشه یا گل، در مورد سبزی هایی مانند ریحان، شبت، نعناع، ترخون، شنبلیله که گیاه را از روی سطح زمین قطع می کنند و به مصرف می رسانند، معمولاً باید شاخه های برداشت شده تازه و نازک باشند وگیاه قبل از چوبی شدن برداشت شود. در این سبز ها، چون چند برداشت در یکسال صورت می گیرد معمولاً باید بلافاصله بعد از هر برداشت، مزرعه را آبیاری کرد و در صورت نیاز مقداری کود شیمیایی به آن داد.
