باغبانی عمومی

صفحه1 از15

باغبانی عمومی

هدف درس :

باتوجه به افزایش جمعیت و اهمیت اقتصادی و ارزش غذائی محصولات باغی در سراسر دنیا دستیابی به محصولات با کمیت و کیفیت بالا ضروری به نظر می رسد ، که تمامی جوامع نگاه ویژه ای به این امر دارند و لذا دستیابی به خودکفائی در زمینه محصولات کشاورزی به خصوص باغبانی مستلزم بهره گیری از علوم پیشرفته روز دنیا در این زمینه می باشد ، در این مجال سعی بر این است مطالبی مختصر و مفید جهت استفاده دانشجویان عزیز ارائه گردد .

ü فصل اول : تاریخچه

ü فصل دوم : گروه بندی گیاهان باغبانی

ü فصل سوم : گیاه افزایی (تکثیر)

ü فصل چهارم : محیط رشد

ü فصل پنجم : هورمونها و تنظیم کننده های رشد

ü فصل ششم: اصول هرس و تربیت

ü فصل هفتم: میوه کاری

ü فصل هشتم: سبزیکاری

ü فصل نهم : گلکاری، طراحی و گل آرایی

فصل اول تــاریخـچه

پیدایش باغبانی

انسان اولیه غذای خود را با ماهیگیری و شكار و استفاده از گیاهان وحشی تأمین می كرد. در آن دوران انسان به صورت گروههای كوچك یك یا چند خانواری در غارها و معمولاً در نزدیكی منابع مواد خوراكی می زیست و هر خانواده مسئول تهیه غذای خود بوده است. با تشكیل اجتماعات نسبتاً بزرگتر نیازها و در نتیجه وظایف و پیشه های خاص و جدیدی به وجود آمد كه ایجاب می كرد گروهی از افراد به كارهایی مانند آموزشی و غیره پرداخته و برای غذای خود متكی به افراد دیگر اجتماع شوند. از این زمان انسان به فكر افتاد كه ضمن تشكیل اجتماعات خود در نقاط مناسب غذای خود را نیز به جای جمع آوری تولید كند.

بنابراین كشاورزی در تمدن های اولیه به صورت فنی بسیار ابتدایی شروع گشت. با پیشرفت تمدن و به وجود آمدن اجتماع هایی بزرگتر، اختلاف های گروهی پدید آمد كه موجب بروز جنگهای بیشمار شد در نتیجه بشر به خاطر ایمنی دیوارهایی به دور محیط زیست خود ایجاد كردند. به دلیل محدودیت فضای بین این دیوارها كشاورزان اولیه مجبور شدند تعدادی از محصولات خود را مانند غلات كه به صورت كشت گسترده یعنی در سطح وسیع و با كار و بازده نسبتاً كم در واحد سطح كاشته می شد به اراضی بیرون شهر منتقل كنند و آن دسته از محصولات مانند سبزی و میوه که به شكل كشت متراكم یعنی با مراقبت زیاد و محصول بیشتر در واحد سطح تولید می گردید در داخل شهرها بكارند. بدین ترتیب در كشاورزی دو شعبه زراعت یعنی كشت در مزرعه و باغبانی یعنی كشت در داخل باغ به وجود آمد.

تاریخچه باغبانی در ایران :

گفته می شود ایران یكی از اولین كشورهای دنیاست كه در آن كشاورزی و تمدن شروع شده و انسان اولیه برای نخستین بار در فلات ایران به كشت و زرع و پرورش دام دست زده است. همچنین گفته می شود كه مهاجرت آریایی ها به ایران بر خلاف مشهور مهاجرتی چوپانی و در جستجوی چراگاههای جدید نبوده بلكه مهاجرتی دهقانی و در جستجوی زمین بهتر برای كشاروزی بوده است. در حفاریهای نقاط مختلف ایران مشخص گردیده كه در حدود 3300 سال پیش از میلاد مسیح درخت را در ری، دامغان و كاشان به طور مشابهی نقاشی می كرده اند و بنابراین در آن زمان از لحاظ باغبانی میان نقاط مختلف ایران رابطه برقرار بوده است.

در اوایل قرن چهاردهم هجری قمری با تأسیس اولین مدرسه كشاورزی ایران به نام مدرسه فلاحت مظفری و وارد كردن سیب زمینی و انواع نهال میوه به خصوص سیب و گیلاس از خارج باغبانی ایران توسعه بیشتری یافت و سپس با ایجاد مدارس متوسطه و عالی و دانشكده كشاورزی نیز تأسیس مؤسسات دولتی مختلف از قبیل وزارت كشاورزی ، بانك كشاورزی، بنگاه توسعه ماشین های كشاورزی، موسسه اصلاح و تهیه بذر و نهال و غیره به وضع كنونی درآمد.

اهمیت اقتصادی باغبانی:

در حال حاضر در سراسر دنیا كشور و منطقه ای نمی توان یافت كه در آن چندین نوع گیاه باغبانی كشت نشود و درعین حال هیچ نقطه ای را نیز نمی توان پیدا كرد كه برای كشت تمام گیاهان باغبانی مناسب باشد. دلیل این امر آنست كه هر كدام از گیاهان باغبانی به شرایط آب وهوایی خاصی احتیاج دارند و این شرایط خود مهمترین عامل محدود كننده رشد و نمو آنها به شمار می آید. به همین دلیل آب و هوای هر محل به خصوصی معمولاً برای كشت و پرورش انواع معینی از گیاهان مناسب است. با وجود این محدودیت، از زمان شروع كشاورزی با آنكه هیچ كدام از فرآورده های باغبانی به تنهایی قدرت رقابت با غلات را از نظر اهمیت و میزان تولید نداشته است.

این محصولات روی هم رفته به عنوان یك گروه بسیار مهمی برای تغذیه انسان به شمار می آمده است. تجارب بین المللی فرآورده های باغبانی در زمانهای قدیم به دلیل طبیعت فاسد شدنی این محصولات و عدم وجود وسایل ترابری سریع، چندان متداول نبوده و تنها مقادیر كمی از میوه های مقاوم مثل خرما، انجیرخشك، كشمش، خشكبارها و ... توسط كشورهای تولید كننده به سایر نقاط صادر می شد و به همین دلیل این محصولات بیشتر جنبه محلی داشته و اهالی هر منطقه به اقتضای شرایط آب وهوایی خود تعدادی از آنها را كشت كرده مورد تغذیه قرار می دادند به عنوان مثال میتوان ازكشت سیب درتمام مناطق معتدله و سردسیر، انبه در هندوستان، موز و خربزه درختی در كشورهای آمریكای جنوبی، نارگیل در جزایر اقیانوس كبیر و خرما در آفریقای شمالی، عربستان و جنوب ایران نام برد.

با شروع قرن بیستم میلادی و ایجاد وسایل سریع ترابری و بخصوص ساخته شدن سردخانه های متحرك، نقل وانتقال سریع و اقتصادی محصولات باغبانی ممكن شد و امروزه محل مصرف بعضی از این محصولات هزاران كیلومتر با محل تولیدشان فاصله دارد. همین امر باعث شده كه مناطق خاصی ازجهان كه برای كشت گیاه بخصوصی، كاملاً مناسب است همان گیاه را در سطح وسیع تولید و صادر كند. در این مورد در سطح بین المللی میتوان از مركبات آفریقای جنوبی، استرالیا و آمریكای جنوبی، سیب كانادا و آمریكا و گیاهان زینتی هلند نام برد و در سطح كشوری از انواع سبزی خوزستان و میناب در ایران و كالیفرنیا در آمریكا نام برد كه آن را در زمستان تولید كرده به مناطق سردسیر ارسال می دارند.

ارزش غذایی محصولات باغبانی :

در محصولات باغبانی مواد حجم دهنده كه همان سلولز و مواد مشابه آن است به فراوانی وجود دارد از همین رو می گویند: سبزیها و میوه ها ملین هستند و نیز به همین دلیل متخصصین تغذیه محصولات باغبانی را به عنوان گروهی مستقل و اصلی در اجزا سازنده غذا می شناسند و غذایی كه فاقد آنها باشد كامل نمی دانند در بین محصولات باغبانی خشكبارها دارای بالاترین ارزش غذایی هستند زیرا هم انرژی زا هستند و هم حاوی مقادیر فراوانی پروتئین، املاح و ویتامین می باشند.

فصل دوم گروه بندی گیاهان باغبانی

گروه بندی از نظر چرخه زندگی :

الف ) گیاهان یکساله : کاهو و اطلسی

ب ) گیاهان دوساله: هویج، کرفس، پیاز، شب بو

ج ) گیاهان چند ساله: ریواس، گل کوکب و درختان میوه

گروه بندی از نظر شرایط محیطی:

گیاهان باغبانی را با توجه به نیازحرارتیشان در طول فصل رشد به دو دسته:

الف)محصولات فصل خنک: نخود فرنگی، کلم و کاهو

ب) محصولات فصل گرما: لوبیا، هندوانه، بامیه و خربزه

گروه بندی از روی عادت رشد و شکل و نوع ساقه هوایی :

1 ) گیاهان علفی:

الف ) علفی :شمعدانی ب)خزنده : هندوانه ، کدو