خاك دادن پاي بوته

در گوجه‌فرنگي خاك دادن پاي بوته باعث افزايش ريشه نابجا مي‌شود. در سيب‌زميني عمل خاك دادن پاي بوته مي‌تواند از سوختگي غده‌ها، پيدايش رنگ سبز روي پوست غده جلوگيري بكند. همچنين توليد استولن و غده افزايش يافته و در نتيجه مقدار محصول نيز افزايش مي‌يابد. در گياهاني چون تره‌فرنگي، كرفس، مارچوبهپاي بوته‌ها را خاك مي‌دهند. خاك دادن پاي بوته‌ها در سبزي‌هايي كه تنك‌كردن را پشت سرگذاشته‌اند انجام مي‌گيرد زيرا با حذف بوته‌هاي اضافي استقامت بوته در مقابل وزش باد كم مي‌شود.

هرس

 در بعضي از سبزي‌هاي ميوه‌اي مانند گوجه‌فرنگي، بادمجان، فلفل‌سبزدلمه، خيار، خربزه و هندوانه عمل هرس در ساقه‌ها و گل‌ها براي باروري و مرغوبيت بيشتر ميوه‌ها انجام مي‌گيرد. بيشتر در مورد گوجه‌فرنگي، خيار، خربزه و هندوانه مطرح است.

هرس گوجه‌فرنگي و خيار بسته به نوع پرورش در گلخانه و فضاي آزاد متفاوت است. هرس گوجه‌فرنگي به اين صورت است كه تنها يك ساقه را حفظ كرده (نگه‌داشته) و بقيه را از بين مي‌برند. برگ‌ها و ساقه‌هاي فرعي تحتاني بوته‌ها را به علت آلودگي و تماس با خاك حذف مي‌كند تا گياه بتواند از نور و هواي بيشتري استفاده كند. جوانه‌هاي برگي را نيز كه بين ساقه و برگ مركب گياه تشكيل مي‌شوند در مرحله ابتدايي حذف كرده و تنها 6 تا 8 گل‌آذين را در هر بوته نگه‌داشته و بقيه را هرس مي‌كنند.

در هندوانه ساقه اصلي بعد از برگ سوم و ساقه فرعي را پس از برگ پنجم حذف مي‌كنند.

در خربزه علاوه بر هرس، عمليات تراش و گلگيري نيز مرسوم است.

• هرس: ساقه اصلي را پس از ظهور دو ساقه فرعي قطع مي‌كنند.
• تراش: ساقه اصلي بعد از دو ساقه فرعي قطع شده و كليه گل‌ها و ميوه‌ها تا گره6 تا 7 روي دو ساقه فرعي قطع مي شوند
• گل‌انگيزي: روي هر ساقه يك و حداكثر دو ميوه نگه‌داشته و بقيه را حذف مي‌كنند.

هرس بادمجان، فلفل‌سبزدلمه و خيار در كشت‌هاي گلخانه‌اي مرسوم است. عمل هرس در اين گونه سبزي‌ها براي دريافت نور بهتر و تهويه بيشتر و در نتيجه محصول مرغوب‌تر انجام مي‌گيرد.

مبازره با آفات و امراض

مبارزه با آفات و بيماريها با روش‌هاي زير انجام مي‌گيرد:

• تناوب محصول
• سوزاندن و دور كردن بقاياي گياهي پس از برداشت
• استفاده از گياه مشابه
• شخم پائيزه
• مبارزه شيميايي

تناوب كشت

 سلسله مراتب كشت گياهان مختلف در يك قطعه زمين و در فواصل زماني معين، تناوب كشت ناميده مي‌شود. مدت زمان لازم براي كاشت مجدد همان گياه در همان قطعه از زمين را دوره تناوب مي‌گويند.

كشت يك نوع محصول باعث مي‌شود:

• كم شدن مواد غذايي در خاك هرساله و به تدريج محصول نامرغوبي به دست آيد.
• همچنين آفات و بيماري‌هاي گياهي كه در سال اول ناچيز و پنهان بوده در سال هاي بعد و به علت ضعف گياه غالب شده و ممكن است تدريجا تمام سطح مزرعه را دربر بگيرد.

در تناوب كشت سعي شود از تمامي قطعات قابل استفاده خاك حداكثر بهره‌برداري به عمل بيايد. چون همانطور كه مي‌دانيم طول ريشه گياهان مختلف يكسان نبوده و در اعماق مختلف از مواد غذايي زمين استفاده مي‌كنند.

• دو نوع سبزي مختلف كه تعلق به يك خانواده باشند حدالامكان نبايد پشت سرهم كشت شوند. چون از نظر وضعيت تغذيه‌اي و ابتلا به امراض مشابه هم هستند.
• بعد از سبزيجات ريشه‌اي مثل شلغم، هويج، چغندر، .... بايد سبزيجات برگي مثل كاهو، اسفناج و كرفس كشت شود.
• در يك قطعه زمين دو نوع سبزي را كه از لحاظ جذب مواد غذايي به هم شبيه هستند كشت نكنيم.
• برخي از گياهان نظير كاهو، كرفس، اسفناج، پياز، چغندرلبوئي، هويج و ساير محصولات ريشه‌اي چون در اوايل فصل رشد كمي دارند به راحتي مي‌تواند مغلوب علف‌هاي هرز شوند. به همين خاطر اين گياهان را بايد بعد از كشت گياهان وجيني و سبزيجاتي نظير خيار، خربزه و هندوانه كاشت.

محاسن تناوب زراعي

• مبارزه با آفات و امراض
• استفاده بيشتر از مواد غذايي زمين (گياهان مختلف احتياجات غذايي متفاوتي دارند)
• از بين رفتن مسموميت خاك (ريشه برخي گياهان موادي ترشح مي‌كنند كه در صورت كشت پي در پي خاك را مسموم مي‌كنند)

برداشت سبزي‌ها

برداشت اغلب سبزيجات در چندين مرحله انجام مي‌گيرد و اكثر اوقات بيشترين هزينه را در بر دارد. مسئله مهمي كه در برداشت سبزي‌ها مورد توجه قرار مي‌گيرد، زمان برداشت است كه در سبزي‌هاي مختلف متفاوت است. زمان برداشت بستگي به مقدار توليد، نوع سبزي و موقعيت بازار فروش دارد

جدول13- گروه‌بندي سبزي‌ها بر مبناي ضرورت كشت