آناناس

خانواده :  Bromeliaceae

نام لاتین :pineapple

نام علمی :Ananascomosus

تاریخچه

موطن اصلی آناناس آمریکای مرکزی می‌باشد. گیاهی تک‌لپه‌ای، گرمسیری و علفی چندساله است. دارای یک گل‌آذین و میوه انتهایی بوده و مشخصه اصلی این خانواده گلدهی شاخساره برای یک‌بار است. آناناس به وسیله پاجوش‌هایی که از پایه ساقه بلند می‌شود جایگزین می‌گردد. از نظر سیستم ریشه‌ای، ریشه‌های آن سطحی، محدود و نابجا بوده و به شکل افقی تا ۶۰ سانتی‌متر و عمق تا یک متر گسترش دارند. وقتی پاجوش‌ها را می‌کاریم ریشه‌ها در اعماق پایین‌تر قرار می‌گیرند، ولی اگر ساقه جوش‌ها و تنه جوش‌ها را بکاریم ریشه‌های آن بالاتر آمده و در سطح خاک قرار می‌گیرد و به خاطر بالا بودن ریشه‌ها و سطحی بودن آنها مزرعه آناناس را هر ۴-۳ سال یک‌بار تجدید می‌کنند.

آناناس مثل موز ساقه کاذب دارد که از به هم پیوستن دمبرگ‌ها بوجود می‌آید. برگ‌ها از ساقه بزرگترند، رنگ برگ‌ها معمولاً در قسمت فوقانی قرمز ابلق و در سطح زیرین خاکستری نقره‌ای است. تعداد برگ‌ها به ۸۰-۶۰ عدد می‌رسد. ساختمان برگ طوری است که در سطح رویی فاقد روزنه بوده و در سطح زیرین دارای روزنه است. در هر میلیمتر مربع برگ ۸۵-۷۰ روزنه دارد. یکی از سلول‌های کناری روزنه رشد کرده و به‌صورت در پوش روی روزنه قرار می‌گیرد این درپوش به "صفحه تریکوم" معروف است. لذا تعرق را به حداقل می‌رساند. برگ‌ها به شکل روزت هستند. همچنین برگ‌ها نوک تیز و پهن هستند . برگ‌ها کمی فرورفته بوده و آب را به سطح پایین و ریشه‌ها هدایت می‌کنند. حاشیه برگ‌ها در برخی ارقام دارای مقداری خار است، این خارها هرقدر کمتر و نرم‌تر باشند بهتر است. در کولتیوارهای اصلاح شده کمتر و نرم‌ترند. برگ‌ها قبل از گلدهی باز می‌شوند. جوانه انتهایی ساه گل را به‌وجود می‌آورد.گل‌های آناناس دوجنسی و کامل است. یعنی اعضای گل ۳ یا مضربی از ۳ است. ۳ کاسبرگ، ۳ گلبرگ و ۶ پرچم و یک مادگی دارد و تخمدان ۳ برچه‌ای دارد. گل‌آذین آن ۲۰۰-۱۰۰ گل دارد که باعث تشکیل میوه مرکب می‌شود که syncarpe نامیده دارد. گل‌ها دارای شهد است هر میوه مرکب از چند گل جدا از هم تشکیل شده که بر روی یک گل‌آذین متراکم قرار دارند. مثل توت سفید، انجیر و آناناس. در آناناس میوه مرکب، ترکیب میوه‌چه‌های شبیه سته، پایه کاسبرگ‌ها و براکته‌های گل می‌باشد. میوه رسیده شبیه میوه کاج بوده ولی ابعاد آن فرق می‌کند به‌طور متوسط عریض‌ترین قسمت در ته میوه است. وزن میوه حدوداً میانگین ۲/۲ کیلوگرم است (در رقم Cayenne).

گوشت میوه رسیده سفید تا زرد است. قسمت خوراکی میوه ۶۰% کل میوه را تشکیل می‌دهد و ۸۵% قسمت خوراکی میوه را آب تشکیل مى‌دهد. در بالای میوه تاج (crown) میوه وجود دارد. که حاوی ۵۰-۱۵عدد برگ است و از این قسمت نیز برای ازدیاد استفاده می‌کنند. فایده دیگر crown این است که سایه روی میوه در حال نمو ایجاد می‌کند و لذا احتمال آفتاب سوختگی میوه را کاهش می‌دهد. زیر میوه تنه جوش یا slip  وجود دارد ودر کنار برگ‌ها پاجوش دیده می‌شود. همچنین بر روی ریشه پاجوش‌های زیرزمینی تولید می‌گردد.

از نظر آب و هوا آناناس در هوای ۳۵-۱۶ درجه سانتی‌گراد رشد می‌کند.  بهترین دما برای آن ۲۶-۲۰ درجه سانتی‌گراد بوده و دمای بالا و پایین در کیفیت و نسبت قند به اسید میوه تأثیر می‌گذارد . مقاومت رقم Queen نسبت به تغییرات دما از رقم Cayenne بیشتر است. آناناس تا حدی به خشکی مقاوم است و جزو گیاهان CAM به حساب می‌آید. رطوبت بالای هوا، شب‌های خنک و نور کامل خورشید را می‌پسندد و دلیل مقاومت به خشکی آن یکی به خاطر ساختمان برگ و دیگری جزو گیاهان CAM بودن است.

از نظر خاک، خاکی با عمق متوسط ۱ – ۵/۰ متر با زهکش خوب و بافت لوم رسی شنی یا بافت شنی را می‌پسندد. بهترین pH برای آن حالت اسیدی است که محدوده ۶/۵ – ۵/۴ برای آن مناسب است. البته در برخی از منابع محدوده ۵/۶ – ۵ را نوشته‌اند، ولی در حالت کلی شرایط اسیدی خاک و خاک‌های با زهکشی خوب را می‌پسندد. به زهکشی پایین خیلی حساس هستند. Ec کمتر از des/m ۵/۰ برای پرورش آن مناسب است. در خاک بایستی مقدار زیادی مواد آلی و پتاسیم وجود داشته و خاک باید غنی و حاصلخیز باشد تا تولید خوب وجود داشته باشد. خاک‌هایی با میزان بالای آلومینیوم و منگنز را تحمل می‌کنند و موادآلی و پتاسیم زیاد برای تولید حداکثر محصول ضروری است.

گرده‌افشانی و تشکیل میوه

در ارقام تجاری به دلیل اتواستریل بودن یا خود عقیم بودن گل‌ها، خودناسازگاری وجود دارد و به همین خاطر به طریقه پارتنوکارپی میوه می‌دهند در ارقام وحشی حالت عقیمی کم است و تعدادی از گل‌ها می‌توانند تلقیح شده و دانه‌های سفتی تولید کنند و پارتنوکارپی اختیاری بوده و اگر گرده افشانی شود تولید دانه می‌کند. گرده‌افشانی توسط مرغ مگس‌خوار و پرنده شهدخوار انجام می‌شود. آناناس‌های اهلی یا تجاری تریپلوئید هستند و در اثر جهش از آناناس‌هاى دیپلوئیدها به‌وجود آمده‌اند. برای زودرسی و یکنواختی تشکیل میوه از هورمون‌هایی نظیر اتیلن و نفتالین استیک اسید استفاده می‌کنند.

بحث مهمی که در آناناس وجود دارد ازدیاد آن است که به طریقه غیرجنسی صورت می‌گیرد و در آن از ۴ نوع نمونه گیاهی از ۴ قسمت گیاه استفاده می‌شود.